Το Site βρίσκεται υπό κατασκευή - Επικοινωνία: Paideia24blog@gmail.com

40%

We'll notify you when the site is live:

Copyright © Paideia 24 - Εκπαιδευτικά Νέα
Από το Blogger.

Τελευταία Σχόλια

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Παρασκευή, 19 Φεβρουαρίου 2016

Τρόποι επεξεργασίας του λόγου που παράγουν οι μαθητές από τον εκπαιδευτικό

Απόσπασμα από το βιβλίο: Η διδασκαλία της λειτουργικής χρήσης της γλώσσας: θεωρία και πρακτική εφαρμογή.


Επεξεργασία του λόγου που παράγουν οι μαθητές

Η μεθόδευση που περιγράψαμε ως εδώ αποβλέπει στην παραγωγή λόγου εκ μέρους των μαθητών, που είναι το πρώτο απαραίτητο και σημαντικό βήμα. Αν μείνουμε όμως σ' αυτό, δεν θα έχουμε προσφέρει ουσιαστική βοήθεια στους μαθητές. Πώς θα ξέρουν ότι αυτό που είπαν ή έγραψαν πετυχαίνει — και σε ποιο βαθμό — το σκοπό για τον οποίο ειπώθηκε ή γράφτηκε;

Τι γίνεται σήμερα

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια έχει δημιουργηθεί μια σύγχυση ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς ως προς το αν πρέπει να διορθώνουν τα γραπτά των μαθητών και πώς να τα διορθώνουν.

Υπήρξε κατ' αρχήν κριτική της ως τότε πρακτικής κατά την οποία, σύμφωνα με τον Α. Βουγιούκα (1994:197), η διόρθωση γινόταν «στην αντιπαιδαγωγική βάση του κοκκινίσματος των λαθών, ορθογραφικών κατά κύριο λόγο' διόρθωση που επισφραγιζόταν από τη δίκην επιβράβευσης ή ποινής βαθμολόγηση και από αμήχανες παρατηρήσεις του τύπου «Να κάνεις σωστές προτάσεις», «Να γράφεις πιο πολλά», «Να κάνεις πρόλογο και επίλογο»κτλ.». Ήταν πράγματι μια στείρα προσέγγιση του γλωσσικού προϊόντος των μαθητών. Περιοριζόταν στην επισήμανση των λαθών που δικαιολογούσε την τελική αξιολόγηση. Και καθώς δε συνοδευόταν από εξηγήσεις για τις αιτίες των λαθών και από κατευθύνσεις για το πώς θα αποφευχθούν και δε θα επαναλη­φθούν, δεν είχε καμιά ουσιαστική συμβολή στη μάθηση. Ταυτόχρονα όμως λειτουργούσε αρνητικά και στο ψυχολογικό επίπεδο. Κλόνιζε την αυτοπεποίθηση των μαθητών, τους δημιουργούσε τραυματικές εμπειρίες και αντί να τους ενθαρρύνει τους αποθάρρυνε.

Η αντίδραση σ' αυτή την τακτική οδήγησε σε αναθεώρηση της στάσης απέναντι στη διόρθωση των γραπτών των μαθητών. Γράφει σχετικά ο Α. Βουγιούκας (1994:204), από τους κύριους εισηγητές της αναθεωρημένης στάσης: «Σύμφωνα με τη νέα προσέγγιση, καταχρηστικά μόνο θα μπορούσε να γίνει λόγος για διόρθωση της γραπτής έκφρασης των μαθητών του δημοτικού, όταν αυτή είναι της εντελώς ή σχετικά ελεύθερης μορφής. Όση ώρα γράφουν τα παιδιά ο δάσκαλος βρίσκεται κοντά τους για να τα ενθαρρύνει και να τα βοηθεί όπου τον έχουν ανάγκη (και όχι να ασκεί επιτήρηση από την έδρα ή να ασχολείται με κάτι άλλο). Όταν τελειώνουν, μπορεί να τους υποδεικνύει σε ατομική και συνεργατική βάση να διορθώνουν κάποια χοντρά λάθη τους. Ο ίδιος μαζεύει τα γραπτά από την «Εφημερίδα του τοίχου» και τα παίρνει στο σπίτι, για να αποδελτιώσει τα συχνότερα, εκφραστικά κυρίως, «σφάλματα» τους (αφήνοντας τα γραπτά απείραχτα) και να κάμει επανορθωτική διδασκαλία σε επίπεδο τάξης. Στην ώρα της επανορθωτικής διδασκαλίας διαβάζονται μερικά γραπτά των μαθητών, χωρίς ιεραρχήσεις, είτε από τα ίδια τα παιδιά είτε από το δάσκαλο, όταν κρίνει ότι ένα φτωχό γραπτό ενός αδύνατου παιδιού χρειάζεται αναγνωστική στήριξη από τον ίδιο. Έτσι κι αλλιώς θα πρέπει να έχει συνηθίσει τα παιδιά της τάξης να επισημαίνουν τα καλά κυρίως σημεία στα γραπτά των συμμαθητών τους. Ακόμα και στο πιο αδύνατο γραπτό κάτι θα βρεθεί που αξίζει να επαινεθεί, κι αυτή η ηθική ενίσχυση είναι η μόνη ελπίδα ότι το παιδί με τις μεγάλες δυσκολίες θα βάλει όλα τα δυνατά του για να τις ξεπεράσει».

Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι τη στάση ποινικοποίησης των λαθών, και ως αντίδραση προς αυτή, διαδέχεται μια στάση ανοχής, όπου τα γραπτά των μαθητών «αφήνονται απείραχτα» και ο δάσκαλος περιορίζεται σε μια ανθολόγηση σφαλμάτων, που σημαίνει ότι τα απομονώνει από τα κειμενικά τους συμφραζόμενα και κάνει μ' αυτά επανορθωτική διδασκαλία. Τα κείμενα ολόκληρα απλώς διαβάζονται και οι μαθητές «επισημαίνουν τα καλά κυρίως σημεία» τους.

Είναι προφανές ότι ούτε με τη νέα στάση ωφελούνται οι μαθητές. Διαφέρει από την παλιά κατά το ότι δε δημιουργεί ενοχές στους μαθητές. Δεν υπάρχει όμως και ωφέλεια, γιατί δεν αντιμετωπίζονται οι αδυναμίες που παρουσιάζει το κάθε γραπτό. Δεν αρκεί η επιβράβευση των «καλών σημείων». Αυτά έτσι κι αλλιώς είναι καλά. Τι γίνεται όμως με τα άλλα; Από ποιον πρέπει να περιμένουν βοήθεια οι μαθητές; Είναι γνωστό ότι με τη διαδικασία της δοκιμής και του λάθους φτάνουμε στη μάθηση. Τα λάθη λοιπόν που γίνονται πρέπει να αξιοποιούνται και να αποτελούν ευκαιρίες για την παροχή αποτελεσματικής βοήθειας στους μαθητές.

Επεξεργασία του λόγου που παράγουν οι μαθητές

Στη συνέχεια θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε τη διαδικασία που προτείνουμε για την αντιμετώπιση του λόγου (προφορικού και γραπτού) που παράγουν οι μαθητές, η οποία στην εφαρμογή της αποδείχτηκε ότι όχι μόνο δεν δημιουργεί ενοχές και αναστολές, αλλά αντίθετα γίνεται δεκτή με ανακούφιση, γιατί η βοήθεια που προσφέρει είναι ουσιαστική και ορατά τα αποτελέσματα. Πρόκειται για μια διαδικασία που ακολουθεί την παραγωγή λόγου εκ μέρους των μαθητών, κατά την οποία αυτό που είπαν ή έγραψαν σχολιάζεται και κρίνεται ως προς το αν είναι κατάλληλο για το σκοπό για τον οποίο παρήχθη. Αν δηλαδή τα γλωσσικά μέσα που χρησιμοποιήθηκαν είναι τα κατάλληλα για την περίσταση και αν πετυχαίνουν τον επικοινωνιακό στόχο που είχε τεθεί. Τη διαδικασία αυτή την ονομάζουμε επεξεργασία.

Η επεξεργασία του κειμένου γίνεται από όλους μαζί. Βασική αρχή που καθοδηγεί το έργο του δασκάλου κατά την επεξεργασία του κειμένου είναι να οδηγηθούν οι μαθητές έτσι, ώστε μόνοι τους να επισημάνουν τα σημεία που πρέπει να συζητηθούν είτε για να διορθωθούν είτε για να αναζητηθούν πιο κατάλληλοι εναλλακτικοί τρόποι διατύπωσης. Στο βαθμό που επιδίωξη μας είναι ο εμπλουτισμός των μαθητών σε εκφραστικά μέσα, ο δάσκαλος επιμένει στην αναζήτηση, με αφετηρία πάντα το κείμενο, τέτοιων εναλλακτικών τρό­πων διατύπωσης. Φροντίζει όμως να τονίζει κατ' επανάληψη ότι η αναζήτηση εναλλακτικών διατυπώσεων γίνεται για να κατανοηθεί ότι η διατύπωση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί δεν είναι μία, αλλά υπάρχουν και άλλες από τις οποίες επιλέγουμε αυτή που ταιριάζει καλύτερα στα συγκεκριμένα συμφραζόμενα.

Η επεξεργασία του κειμένου πρέπει ασφαλώς να καλύπτει τις αδυναμίες κάθε μορφής που επισημαίνονται σ' αυτό, σε οποιοδήποτε επίπεδο και αν ανήκουν: ορθογραφία, μορφολογία, σύνταξη, λεξιλόγιο, δομή του κειμένου, οι οποίες σχολιάζονται, αναλύονται και αναζητούνται τρόποι επανόρθωσης τους. Το αρχικό κείμενο δεν αναμορφώνεται εκ βάθρων, αλλά επαναδιατυπώνονται μόνο τα σημεία που παρουσίαζαν αδυναμίες, έτσι που η τελική του διατύπωση να εκφράζει με πιο κατάλληλο τρόπο το νόημα που είχε την πρόθεση να μεταδώσει ο συντάκτης του. Είναι κατά κάποιο τρόπο υποχρεωτική αυτού του είδους η εργασία για το δάσκαλο.

Πέρα από αυτό το απαραίτητο, και στο βαθμό που επιδίωξη μας είναι να εθιστούν οι μαθητές να αναζητούν εναλλακτικούς τρόπους διατύπωσης και να χρησιμοποιούν αυτόν που ταιριάζει καλύτερα, ο δάσκαλος μπορεί να επιχειρεί με τους μαθητές να αναζητεί εναλλακτικές διατυπώσεις και για άλλα σημεία του κειμένου που δε μειονεκτούν έκδηλα. Το πόσα και ποια θα είναι αυτά τα σημεία εναπόκειται στον ίδιο να αποφασίσει μετά από εκτίμηση των δεδομένων της συγκεκριμένης κάθε φορά συγκυρίας και των πραγματικών αναγκών των μαθητών.

Η επεξεργασία, που θα αφορά τόσο τη μορφή όσο και το περιεχόμενο, θα επιτρέψει στους μαθητές να κατανοήσουν τι μπορούν να πετύχουν με τη γλώσσα και πώς μπορούν να το πετύχουν. Σε τελευταία ανάλυση να κατανοήσουν πώς λειτουργεί η γλώσσα για να υπάρξει επικοινωνιακό αποτέλεσμα

Με τη διαδικασία αυτή, αφενός εθίζονται οι μαθητές να αναζητούν, όταν γράφουν, τον καταλληλότερο τρόπο διατύπωσης και να μην περιορίζονται σ' αυτό που πρωτοέρχεται στο νου τους, αφετέρου ανακαλύπτουν και δοκιμάζουν στην πράξη ποικίλα εκφραστικά μέσα, τα κάνουν κτήμα τους και αυξάνουν έτσι τον εκφραστικό τους πλούτο. Επιπλέον, ο προβληματισμός των μαθητών πάνω σ' αυτό που έγραφαν (ή είπαν) και ο υπομνηματισμός του, τους δίνει τη δυνατότητα να συνειδητοποιήσουν και να διευρύνουν τη γνώση για τη γλώσσα που διαισθητικά και ασύνειδα διαθέτουν.

Στα πλαίσια αυτής της διαδικασίας, αυτό που είπαν ή έγραψαν το ξαναβλέπουν κριτικά και, καθώς η σχέση ταύτισης του δημιουργού με το δημιούργημα του, που ισχύει κατά την ώρα της δημιουργίας, δεν υφίσταται πια, έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίσουν το κείμενο τους από τη σκοπιά του παρατηρητή και να το κρίνουν με τα κριτήρια και τις απαιτήσεις του αποδέκτη. Γίνεται δηλ. κατανοητό με το κείμενο το μήνυμα που ο δημιουργός του θέλησε να μεταδώσει; Φυσικά στη θέση του αποδέκτη βρίσκεται όλη η τάξη και αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί αφενός θα γίνουν επισημάνσεις από πολλές πλευρές και αφετέρου θα υπάρχει κριτικός αντίλογος σε κάθε επισήμανση, θα αναπτύσσεται έτσι γόνιμη συζήτηση και προβληματισμός για τη γλώσσα και τις δυνατότητες της να μεταδίδει μηνύματα με τον κατάλληλο για κάθε επικοινωνιακή περίσταση τρόπο.

Απόσπασμα από το βιβλίο:
Αγαθοκλής Χαραλαμπόπουλος & Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Η διδασκαλία της λειτουργικής χρήσης της γλώσσας: θεωρία και πρακτική εφαρμογή.-Κώδικα: Θεσσαλονίκη, 1997, σ. 79-102

Πηγή
Ενημερωθείτε για όλα τα εκπαιδευτικά νέα, ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αναπληρωτές: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε !
Πατήστε στην εικόνα